6 EKİM: İSTANBUL KURTULDU, PEKİ BİZ İSTANBUL’U YAŞATABİLİYOR MUYUZ?

07.10.2026 - Çarşamba 09:05

Bazı şehirler vardır, sadece üzerinde yaşadığımız toprak parçası değildir. Bazı şehirler vardır, insanın hafızasına yerleşir, hayatına dokunur, geçmişini hatırlatır, bugününü şekillendirir ve geleceğini düşündürür. İstanbul işte tam da böyle bir şehir. İstanbul’u yalnızca Boğazı, tarihi yapıları, camileri, sarayları, köprüleri, vapurları, meydanları ve kalabalık caddeleriyle anlatmak mümkün değildir. İstanbul, yüzyıllardır farklı medeniyetlere, farklı insanlara, farklı hayatlara ev sahipliği yapmış, nice sevinçlere ve nice acılara tanıklık etmiş, geçmişten bugüne kocaman bir hafızayı taşıyan eşsiz bir şehirdir. Bu nedenle 6 Ekim benim için sıradan bir tarih değildir. 6 Ekim, İstanbul’un yeniden özgürlüğüne kavuştuğu, kendi insanıyla yeniden buluştuğu ve geleceğine yeniden bakmaya başladığı çok özel bir gündür.

Bugün İstanbul’un sokaklarında yürürken, işe giderken, bir vapura binerken, Boğaz’a bakarken ya da günlük hayatın telaşı içinde bir yerden bir yere yetişmeye çalışırken bu şehrin geçmişte neler yaşadığını çoğu zaman düşünmüyoruz. Çünkü hayat çok hızlı. Sabahın erken saatlerinde milyonlarca insan evinden çıkıyor, işe gidiyor, çocuklarını okula yetiştiriyor, toplu taşıma araçlarına yetişmeye çalışıyor, trafikle mücadele ediyor, akşam olduğunda ise yorgun bir şekilde evine dönüyor. İstanbul bugün öylesine büyük ve öylesine hareketli ki, bazen bu şehrin üzerinde taşıdığı tarihi fark etmeye bile fırsat bulamıyoruz. Oysa üzerinde yürüdüğümüz sokaklar, geçtiğimiz meydanlar, baktığımız binalar ve her gün yanından geçtiğimiz tarihi yapılar çok büyük bir geçmişin sessiz tanıklarıdır. İstanbul tarih boyunca dünyanın en önemli şehirlerinden biri oldu. Roma ve Bizans dönemlerinin ardından 1453 yılında Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmesiyle Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti olan şehir, yüzyıllar boyunca siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal hayatın en önemli merkezlerinden biri olarak yaşadı. Farklı kültürlerin, farklı inançların ve farklı yaşam biçimlerinin bir arada bulunduğu İstanbul, zaman içinde yalnızca bir başkent değil, dünyanın tanıdığı büyük bir şehir haline geldi. Fakat tarih hiçbir şehre yalnızca güzel günler yaşatmıyor. İstanbul da tarihinin en ağır dönemlerinden birini Birinci Dünya Savaşı’nın ardından yaşadı.

13 Kasım 1918’de İtilaf Devletleri donanmasının İstanbul’a gelmesiyle başlayan işgal dönemi, bu şehrin hafızasında derin bir iz bıraktı. Bir zamanlar imparatorlukların başkenti olan İstanbul artık işgal kuvvetlerinin bulunduğu bir şehir haline gelmişti. Bugünden geriye baktığımızda o günlerin insanlarda nasıl bir duygu oluşturduğunu tam olarak hissetmek belki kolay değil. Çünkü bugün İstanbul’un özgür sokaklarında yürümeye alışmış durumdayız. Vapuruna biniyoruz, otobüsüne biniyoruz, istediğimiz yere gidiyoruz, çocuklarımızı okula gönderiyoruz, işimize gidiyoruz ve geleceğimiz hakkında kendi kararlarımızı verebiliyoruz. Fakat bütün bunların ne kadar kıymetli olduğunu anlamak için bazen geçmişe dönüp bakmak gerekiyor. İstanbul o yıllarda sadece bir işgal yaşamıyordu. İnsanlar belirsizliği, endişeyi ve geleceğin ne getireceğini bilememenin ağırlığını da yaşıyordu. Şehrin sokaklarında başka bir atmosfer vardı. İnsanların hayatına savaşın ve işgalin gölgesi düşmüştü. Buna rağmen hayat tamamen durmadı. İnsanlar evlerine, ailelerine, çocuklarına ve geleceklerine tutunmaya devam etti. Çünkü insanın en zor zamanlarda bile içinde taşıdığı bir şey vardır: Umut. Belki de İstanbul’un ve bu milletin en büyük gücü de buydu. En zor zamanlarda bile geleceğe dair umudu kaybetmemek. Milli Mücadele’nin başarıya ulaşmasıyla İstanbul’un kurtuluşunun yolu da açıldı. Mudanya Mütarekesi’nin ardından işgal kuvvetlerinin İstanbul’dan çekilmesi süreci başladı ve 6 Ekim 1923 tarihinde Türk ordusu İstanbul’a girdi. Birinci Ordu’ya bağlı III. Kolordu, Şükrü Naili Paşa komutasında İstanbul’a girdiğinde halk büyük bir coşkuyla onları karşıladı. Yıllarca işgal altında kalan İstanbul, yeniden kendi ordusuna kavuşmuştu. Bu nedenle 6 Ekim yalnızca askeri bir gelişme değildir. Bir şehrin yeniden kendi kaderine sahip çıkmasının, insanların yeniden özgürlük duygusunu yaşamasının ve geleceğe daha umutla bakmasının tarihidir. Bazen bir tarihin gerçek anlamını anlayabilmek için o günün insanlarının yerine kendimizi koymamız gerekir. Yıllarca işgal altında yaşamış bir insanın, kendi ordusunu yeniden şehrinin sokaklarında gördüğünde ne hissettiğini düşünmek gerekir. Bir annenin çocuğuna yeniden umutla bakmasını, bir esnafın dükkânını daha güvenli bir geleceğe açmasını, gençlerin önlerinde yeniden bir gelecek olduğunu hissetmesini düşünmek gerekir. İşte 6 Ekim’in anlamı biraz da burada yatıyor. Çünkü özgürlük, çoğu zaman elimizde olduğu için fark etmediğimiz ama kaybettiğimizde değerini çok daha iyi anladığımız en büyük nimetlerden biridir. Üstelik İstanbul’un kurtuluşu, Cumhuriyet’in ilanından yalnızca 23 gün önce gerçekleşti. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi ve Ankara Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti oldu. İstanbul artık başkent değildi ama önemini hiçbir zaman kaybetmedi. Çünkü İstanbul’un değeri yalnızca başkent olmasından kaynaklanmıyordu. İstanbul zaten yüzyıllardır dünyanın dikkatini üzerinde toplayan, ticaretin, kültürün, sanatın ve yaşamın önemli merkezlerinden biri olmuştu. Bugün de İstanbul dünyanın en çok tanınan şehirlerinden biri olmaya devam ediyor. Fakat İstanbul’un hikâyesi sadece geçmişten ibaret değil. Asıl önemli olan, bugün bu şehre ne yaptığımız ve geleceğe nasıl bir İstanbul bırakacağımız. Çünkü İstanbul geçen yüzyıl içinde inanılmaz bir değişim yaşadı. Nüfusu arttı, şehir büyüdü, yeni semtler oluştu, yollar ve ulaşım ağları gelişti, teknoloji hayatımızın her alanına girdi. Bugünkü İstanbul, geçmişteki İstanbul’dan çok farklı. Daha büyük, daha kalabalık, daha hızlı ve daha hareketli. Fakat bu büyümenin yanında hepimizin üzerinde düşünmesi gereken bazı sorular da var. İstanbul büyürken acaba yaşaması kolay bir şehir haline mi geliyor, yoksa sadece büyüyen bir şehir mi oluyor? İnsanlar bu kadar kalabalığın içinde kendilerini ne kadar huzurlu hissediyor? Çocuklarımız için nasıl bir İstanbul hazırlıyoruz? Gençlerimiz bu şehirde geleceklerini kurabileceklerine inanıyor mu? Yaşlılarımız kendilerini hayatın içinde hissedebiliyor mu? Kadınlarımız kendilerini güvende hissedebiliyor mu? Engelli vatandaşlarımız şehrin bütün imkânlarına gerçekten ulaşabiliyor mu? Deprem gerçeğine karşı ne kadar hazırlıklıyız? Yeşil alanlarımızı, denizimizi, tarihi dokumuzu ve mahalle kültürümüzü ne kadar koruyabiliyoruz?

Bence 6 Ekim’in bugün bize düşündürmesi gereken en önemli konulardan biri de bu. Çünkü bir şehri kurtarmak başka, o şehri yaşatmak başka bir sorumluluktur. İstanbul’un kurtuluşu için geçmişte büyük mücadeleler verildi. Bugün ise bize düşen, özgürce yaşadığımız bu şehri gelecek nesillere daha güzel, daha güvenli ve daha yaşanabilir bir şekilde bırakmaktır. Çünkü şehir dediğimiz şey yalnızca binalardan ve yollardan oluşmaz. Şehir insandır. Şehir komşuluktur. Şehir dayanışmadır. Şehir çocukların güven içinde oynayabildiği sokaktır. Şehir yaşlı bir insanın denizi izleyebileceği bir banktır. Şehir bir annenin çocuğuyla rahatça yürüyebilmesidir. Şehir gençlerin gelecek kurabilmesidir. Şehir insanların birbirine yabancılaşmadan yaşayabilmesidir. Bunlar belki büyük projeler kadar gösterişli görünmez ama bir şehrin gerçek kalitesini belirleyen şeyler tam da bunlardır. Bugün İstanbul’un en büyük sorunlarından söz ettiğimizde trafik, yapılaşma, deprem riski, çevre, su kaynakları, yeşil alanlar, ulaşım, barınma ve yaşam maliyetleri gibi pek çok konu karşımıza çıkıyor. Bunların hepsi elbette önemli. Ancak bunların tamamının merkezinde insan olduğunu unutmamak gerekiyor. Bir şehrin gelişmişliğini yalnızca yeni binalarının yüksekliğiyle, yollarının genişliğiyle ya da teknolojisinin gelişmişliğiyle ölçemeyiz. Asıl mesele, o şehirde yaşayan insanların kendilerini ne kadar güvende, huzurlu ve değerli hissettikleridir. Ben İstanbul’un geleceğinde daha fazla beton görmekten çok daha fazla nefes görmek istiyorum. Çocukların daha fazla parkı olsun, insanların denize daha rahat ulaşabildiği kıyılarımız olsun, tarihi yapılarımız korunsun, yeşil alanlarımız azalmadan çoğalsın, gençlerimizin bu şehirde gelecek hayali kurabileceği imkânlar artsın istiyorum. İstanbul büyüsün ama insanını ezmesin. Gelişsin ama geçmişini unutmasın. Modernleşsin ama ruhunu kaybetmesin. Kalabalıklaşsın ama yalnızlaşmasın. Çünkü İstanbul’u İstanbul yapan yalnızca taşları, binaları ve tarihi eserleri değildir. İstanbul’u İstanbul yapan, bu şehirde yaşayan insanların oluşturduğu hayatın kendisidir. Bazen İstanbul’a o kadar alışıyoruz ki güzelliğini de fark etmiyoruz. Her gün gördüğümüz Boğaz bize sıradan geliyor. Her gün bindiğimiz vapur sadece bir ulaşım aracı haline geliyor. Tarihi bir yapının yanından geçerken başımızı kaldırıp bakmıyoruz. Oysa başka şehirlerden, başka ülkelerden gelen insanlar İstanbul’a baktığında bizim her gün yanından geçtiğimiz şeylere hayran kalıyor. Belki de bu nedenle zaman zaman durup yaşadığımız şehre yeniden bakmamız gerekiyor. İstanbul’a yalnızca içinde yaşayan biri gibi değil, dışarıdan ilk kez gören biri gibi bakmak gerekiyor. O zaman bu şehrin ne kadar büyük bir mirası taşıdığını daha iyi anlayabiliriz. İstanbul’un geçmişi ile bugünü arasında çok güçlü bir bağ var. Sultanahmet’te yürürken, Ayasofya’ya bakarken, Topkapı Sarayı’nın çevresinden geçerken, Üsküdar sahilinde otururken, Kadıköy’de vapur beklerken, Galata’nın sokaklarında dolaşırken aslında sadece bugünü yaşamıyoruz. Yüzyılların içinden gelen bir hikâyenin içinde yaşıyoruz. Bu nedenle İstanbul’un tarihini korumak yalnızca eski binaları korumak anlamına gelmiyor. Aslında kendi hafızamızı koruyoruz.

Geçmişini unutan toplumların geleceği de zayıflar. Çünkü nereden geldiğini bilmeyen insan nereye gittiğini de kolay kolay anlayamaz. Bu nedenle 6 Ekim’i sadece bir kurtuluş günü olarak değil, geçmişle bugün arasında kurulan güçlü bir bağ olarak görmek gerektiğine inanıyorum. Bugün İstanbul’da özgürce yaşayabiliyorsak, kendi hayatımızla ilgili kararlar verebiliyorsak, çocuklarımızı okula gönderebiliyor, işimize gidebiliyor, istediğimiz yere ulaşabiliyor ve geleceğe dair hayaller kurabiliyorsak bunun arkasında büyük bir tarih ve büyük fedakârlıklar olduğunu unutmamalıyız. Tarih sadece kitaplarda okunacak bir bilgi değildir. Tarih, bugün sahip olduğumuz hayatın nasıl oluştuğunu anlamaktır. İşte bu nedenle 6 Ekim benim için aynı zamanda bir teşekkür günüdür. Bu toprakların bağımsızlığı için mücadele edenlere, İstanbul’un kurtuluşunda emeği olanlara, vatanın bağımsızlığı uğruna hayatını ortaya koyanlara karşı bir minnet günüdür. Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, bütün şehitlerimizi ve gazilerimizi saygıyla, minnetle ve rahmetle anmak gerekir. Çünkü bugün sahip olduğumuz özgürlüklerin kendiliğinden ortaya çıkmadığını bilmek zorundayız. Ama geçmişe teşekkür etmek yetmez. Geleceğe karşı da sorumluluğumuz var. Bence artık kendimize daha sık şu soruyu sormalıyız: Bizden sonraki nesillere nasıl bir İstanbul bırakacağız? Daha fazla betonlaşmış, daha fazla trafikle boğuşan, daha fazla kalabalık ama daha az huzurlu bir İstanbul mu? Yoksa tarihini koruyan, doğasına sahip çıkan, insanını merkeze alan, çocuklarına güvenli sokaklar, gençlerine umut ve yaşlılarına huzur sunan bir İstanbul mu?

Ben ikinci İstanbul’u görmek istiyorum. Çünkü İstanbul bunu hak ediyor. Bu şehir tarih boyunca defalarca değişti ama her defasında yaşamaya devam etti. Roma’yı gördü, Bizans’ı gördü, Osmanlı’yı gördü, Cumhuriyet’i gördü. Savaşlar gördü, işgal gördü, büyük dönüşümler gördü. Ama bütün bunların içinde İstanbul hep yaşamaya devam etti. Şimdi de bizim görevimiz bu büyük şehrin hikâyesine kendi dönemimizden güzel bir sayfa eklemek. Bunun için sadece yöneticilerden ya da kurumlardan bir şey beklemek de yeterli değil. Hepimizin sorumluluğu var. Sokağımızı temiz tutmak, tarihi değerlerimize zarar vermemek, doğayı korumak, komşumuza sahip çıkmak, yaşlımıza yardımcı olmak, çocuklarımızın geleceğini düşünmek, şehirde yaşayan diğer insanlara saygı göstermek de İstanbul’a sahip çıkmanın bir parçası. Çünkü bir şehrin geleceğini yalnızca büyük kararlar değil, milyonlarca insanın her gün yaptığı küçük tercihler de belirliyor. İstanbul’un kurtuluşunun üzerinden yıllar geçti. Dünya değişti, Türkiye değişti, İstanbul değişti. Bizim hayatımız da değişti. Ama bazı değerlerin değişmemesi gerekiyor. Özgürlük, bağımsızlık, vatan sevgisi, geçmişe saygı ve geleceğe umut bunlardan bazıları. Ben 6 Ekim’e baktığımda sadece geçmişi görmüyorum. Geçmişten bugüne uzanan büyük bir hikâyeyi ve o hikâyenin devamını düşünüyorum. “Nereden geldik?” sorusunun yanında “Nereye gidiyoruz?” sorusunu da soruyorum. Çünkü geçmişimiz bize büyük bir İstanbul bıraktı. Bugün bu şehri biz yaşıyoruz. Yarın ise çocuklarımız ve torunlarımız yaşayacak. Bize düşen, bu emaneti olduğu gibi tüketmek değil, daha da güzelleştirerek geleceğe bırakmak. İstanbul’un kurtuluşu bir son değildi. Aslında yeni bir başlangıçtı. Şimdi bizim de İstanbul için yeni başlangıçlar yapmamız gerekiyor. Daha güvenli, daha temiz, daha yeşil, daha huzurlu, daha ulaşılabilir ve insanı merkeze alan bir İstanbul için hepimizin üzerine düşeni yapması gerekiyor.

Çünkü bir şehri sevmek yalnızca onun güzel manzaralarını seyretmek değildir. Bir şehri sevmek onun tarihini bilmektir, acılarını unutmamaktır, değerlerini korumaktır, insanına sahip çıkmaktır ve geleceğini düşünmektir. İstanbul’un hikâyesi bitmedi. Tam tersine, her yeni nesille birlikte yeniden yazılıyor. Biz de bugün bu hikâyenin bir parçasıyız. Bundan yıllar sonra çocuklarımız ve torunlarımız İstanbul’un sokaklarında yürürken geçmişe baktıklarında, bizim de bu şehre sahip çıktığımızı, onu yalnızca kullanan değil koruyan bir nesil olduğumuzu söyleyebilsinler. Bence bize bırakılan en büyük sorumluluklardan biri de budur. 6 Ekim 1923, İstanbul’un kurtuluşunun tarihidir. Bugün ise bizim bu kurtuluşun anlamını geleceğe taşıma günümüzdür. Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere İstanbul’un ve vatanın bağımsızlığı için mücadele edenleri, şehitlerimizi ve gazilerimizi saygı, minnet ve rahmetle anıyorum. İstanbul’un kurtuluşu kutlu olsun. Ve benim dileğim, bu güzel şehrin geçmişinden aldığı güçle geleceğe daha güvenli, daha huzurlu, daha yaşanabilir ve daha umutlu yürümesi. Çünkü İstanbul yalnızca bizim bugün yaşadığımız şehir değil; geçmişten bize ulaşan ve yarınlara bizim teslim edeceğimiz büyük bir emanettir. İşte bu yüzden 6 Ekim’de sadece “İstanbul kurtuldu” demek yetmez. Asıl sormamız gereken şudur: İstanbul’u biz geleceğe nasıl bırakacağız?

Ben İstanbul’un hikâyesinin daha güzel devam etmesini diliyorum. Geçmişine sahip çıkan, bugününü anlayan ve yarınını düşünen bir İstanbul’un mümkün olduğuna inanıyorum. Çünkü bu şehir çok büyük acılardan geçerek bugünlere geldi. Şimdi sıra bizde. Bize düşen, İstanbul’un yalnızca kurtuluşunu hatırlamak değil, onun değerini bilmek ve bu eşsiz şehri gelecek nesillere layıkıyla bırakmak. 6 Ekim İstanbul’un kurtuluşu kutlu olsun.

Bu haftalık da bu kadar  haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere ….

SEÇİL ESKİOĞLU
GAZETECİ / YAZAR

 

YORUM YAZ